Podobnie jak dieta makrobiotyczna, również kuchnia pięciu przemian w swoich zasadach uwzględnia podział skadników potraw na te dwa zbiory. Aby więc dania przez nas przygotowywane były przyrządzone nie tylko z zachowaniem odpowiedniej kolejności dodawania produktów, dzięki czemu powstają dania zrównoważone pod względem pięciu żywiołów, ale i w harmonii z elementami yin i yang, musimy także i ten aspekt uwzględnić podczas gotowania

Terminy “yin” i “yang” wywodzą się ze starożytnej filozofii chińskiej i odnoszą się do koncepcji, według której świat dzieli się na te dwa całkowicie przeciwstawne, ale doskonale uzupełniające się siły. Nic nie jest w pełni yin, ani w pełni yang, dlatego też obie te siły mogą istnieć jednocześnie, współzależeć od siebie i nie wykluczać się wzajemnie. To z nich wywodzą się poszczególne żywioły występujące w kuchni pięciu przemian, a więc Drzewo, Ogień, Ziemia, Metal i Woda.

Yin odnajdziemy między innymi w czarnym kolorze, nocy i Księżycu. Pod wpywem tej siły znajdują się ludzie urodzeni w nieparzystych latach. Yin manifestuje się w takich cechach, jak bierność, uległość, zamknięcie w sobie. W kuchni tę siłę odnajdziemy w produktach klasyfikowanych jako chłodne.

Yang reprezentuje kolor biały oraz Słońce. W tej sile rodzą się osoby w latach parzystych. Cechy podporządkowa sile yang to siła, aktywność i radość. Produkty spożywcze jej odpowiadające określane są mianem ciepłych.

By ocenić, które składniki potraw są ciepłe, a które zimne, nie wystarczy jednak zmierzyć ich temperatury. Na klasyfikację tą składa się wiele czynników, między innymi gdzie dany produkt rósł, jaki ma smak, kształt, kolor, aromat… W określeniu, które warzywo czy przyprawa należy do yin, a które do yang pomocne okażą się więc tabele szeregujące produkty spożywcze. Dieta makrobiotyczna nie zaleca spożywania produktów skrajnych, a więc bardzo gorących i bardzo zimnych, zalecając, by stosować raczej składniki bardziej zrównoważone.

Do siły yin należą między innymi: sałata, ananas, pestki dyni oraz sos sojowy – są to więc składniki o właściwościach ochładzających organizm.

Ogrzewająco działają na nas z kolei takie produkty yang, jak: pieprz, imbir, brzoskwinie czy fasolka szparagowa.

Dobroczynne właściwości korzenia imbiru znano już w Starożytności. Upodobali go sobie szczególnie Azjaci, którzy chętnie korzystali z jego dobrodziejst, dodając ten niezwykły korzeń do wielu orientalnych potraw.

Imbir znany jest ze swojego pikantnego smaku i specyficznego, lekko cytusowego aromatu. Doskonale sprawdza się jako dodatek do dań mięsnych, ciast, herbat oraz innych napojów. Spożywanie imbiru usprawnia przemianę materii, pomaga organizmowi pozbyć się toksyn, podnosi temperaturę ciała oraz podnosi zdolności intelektualne i koncentrację.

Korzenia tego śmiało używać możemy także w kuchni pięciu przemian, pamiętając jednak oczywiście o zasadach, jakich przestrzegać musimy podczas przygotowywania potraw.

Podstawową zasadą jest dodawanie do potrawy składników odpowiadających wszystkim pięciu wyróżnionym przez Starożytnych Chińczyków żywiołów: Drzewa, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody. Ważna jest także kolejność, w jakiej poszczególne produkty umieszczać będziemy w gotującym się daniu.

Uwzględniając zasady kuchni pięciu przemian komponować możemy nie tylko posiłki stałe, ale i sałatki czy napoje.

A skoro mowa jest o imbirze, zastanówmy się nad tym, jak przyrządzić orzeźwiającą i stanowiącą bombę pozytywnej energii dla organizmu wodę imbirową.

Do przyrządzenia napoju potrzebować będziemy: jednej, dużej cytryny, litra wrzącej wody, dwóch łyżek cukru trzcinowego, sporego kawałka świeżego korzenia imbiru i dwóch łyżek zimnej wody.

Z cytryny wyciskamy sok, wlewamy go do naczynia, zalewamy wrzącą wodą, dodajemy cukier, obrany i starty na tarce imbir oraz zimną wodę i podgotowujemy przez dwie-trzy minuty.

Kuchnia pięciu przemian zakłada, że człowiek powinien spożywać trzy ciepłe posiłki dziennie i zawsze pamiętać o treściwym, pożywnym śniadaniu. Do spełnienia obu tych wytycznych idealnie nadaje się popularna głównie w Szkocji, ale coraz chętniej spożywana o poranku także w Polsce owsianka

Danie to jest nie tylko pożywne i dające poczucie sytości na kilka godzin. Gwarantuje nam także rozgrzanie organizmu, co wyzwala energię, by dynamicznie rozpocząć kolejny dzień i dostarcza wielu wartościowych składników, które pomogą nam walczyć ze stresem i niesprzyjającymi warunkami, jakie mogą na nas czekać po wyjściu z domu.

By przyrządzić owsiankę według zasad kuchni pięciu przemian pamiętać musimy o wykorzystaniu wszystkich pięciu żywiołów, a więc Drzewa, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody oraz wzięcia pod uwagę kolejności dodawania poszczególnych składników. Do wykonania potrawy według proponowanego przez nas przepisu potrzebować będziemy kwaśnego jabłka, czterech łyżek wrzącej wody, dwóch fig, czterech łyżek płatków owsianych górskich, dwóch łyżeczek wody mineralnej, kilku kropli soku z cytryny, trzech wędzonych śliwek i garści migdałów.

Jabłko ścieramy na tarce i umieszczamy w naczyniu, zalewamy je wrzącą wodą, wkrawamy figi i dodajemy płatki owsiane. Kiedy napęcznieją dolewamy wody mineralnej oraz świeżo wyciśniętego soku z cytryny. Następnie dodajemy pokrojone śliwki i całe migdały. Mieszamy.

Jeśli nie lubimy któregoś ze składników, możemy oczywiście zastępować je innymi, uwzględniając jednak żywioły, do których należą oraz zachowując kolejność dodawania poszczególnych produktów. Do rozstrzygnięcia, których owoców powinniśmy użyć w którym momencie przygotować pomocne będą tabele klasyfikujące produkty do konkretnych przemian dostępne w większości poradników poświęconych gotowaniu według zasad chińskiej kuchni.

Przy pierwszym zetknięciu się z zasadami obowiązującymi w kuchni pięciu przemian miłośnik bardziej tradycyjnych potraw może się przedtraszyć, że przechodząc na taką dietę nie będzie sobie mógł pozwolić na swoje ulubione dania i skazany zostanie na smaki bardzo orientalne. Nie jest to jednak prawda – możemy przyrządzić niemal każdą potrawę bez naruszenia zasad kuchni pięciu przemian

Choć starożytna, chińska metoda odżywiania zakłada spożywanie trzech ciepłych posiłków dziennie i wykluczenie z jadłospisu krowiego mleka, swobodnie możemy przyrządzać potrawy takie jak zimne sałatki czy mizeria, jeśli tylko pamiętać będziemy o poszanowaniu dla podstawowej zasady obowiązującej w kuchni pięciu przemian, a więc o obecności wszystkich żywiołów w daniu. Pierwiastki wyróżniane w tym sposobie przygotowywania posiłków to Drzewo, Ogień, Ziemia, Metal i Woda. Podczas komponowania posiłków musimy zwrócić uwagę na to, by poszczególne sładniki dodawane były do potrawy w określonej kolejności, według schematu powyżej. Pięć pierwiastków manifestuje się, odpowiednio, w smakach: kwaśnym, gorzkim, słodkim, ostrym i słonym.

Mając na uwadze te zalecenia, możemy przyrządzić bardzo zdrową, lekkostrawną i niskokaloryczną sałatkę ze świeżych ogórków. Do przygotowania tego dania potrzebować będziemy kubeczka jogurtu naturalnego, koperku, czterech małych ogórków, dwóch ząbków czosnku oraz soli.

Jogurt wlewamy do naczynia, mieszamy z drobno pokrojonym koperkiem, dodajemy pokrojone w plastry lub kostkę ogórki, wyciskamy czosnek i solimy do smaku. Sałatka smakuje lepiej, jeśli damy “połączyć się” smakom. W tym celu naczynie odstawiamy do lodówki na trzydzieści – czterdzieści minut.

Wbrew pozorom, potrawy przygotowywane z zachowaniem zasad kuchni pięciu przemian wcale nie muszą składać się z orientalnych składników i charakteryzować się egzotycznym smakiem, nadają się więc one także dla miłośników mniej wymyślnych, czy też bardziej tradycyjnych smaków

Potrawą chętnie serwowaną na polskich stołach w okresie wakacyjnym jest leczo, a więc gęsta, jednogarnkowa “zupa” na bazie cukini lub kabaczka. Danie to idealnie wpasowuje się w założenia kuchni pięciu przemian, ponieważ składa się w zasadzie tylko z warzyw, na dodatek sezonowych, których spożywanie stanowi jedną z podstawowych zasad tego chińskiego sposobu żywienia.

By tradycyjne leczo stało się potrawą o zbawiennym wpływie dla naszego organizmu, trzeba je jednak przygotować w ściśle określony sposób, uwzględniając przede wszystkim kolejność dodawania składników, według schematu: pierwiastek Drzewa, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody. Każdy spośród tych elementów znajduje się w składnikach o konkretnym smaku, odpowiednio: kwaśnym, gorzkim, słodkim, ostrym i słonym.

Przygotowanie leczo wg. zasad 5 przemian

Do przygotowania lecza według pięciu przemian potrzebować będziemy: kilku kropel octu winnego, garści pestek dyni, dwóch łyżek oliwy z oliwek, cebuli, kilku łyżek zimnej wody, czterech dojrzałych pomidorów, kilku łyżek czerwonego wina, dużej cukinii lub kabaczka, małej kalarepy, łyżki soli, zielonej papryki i lubczyku.

Składniki dodajemy właśnie w takiej kolejności. Octem parzymy naczynie, w którym będziemy gotować, a kiedy cała woda wyparuje prażymy na nim pestki dyniowe. Następnie dolewamy oliwy i smażymy cebulę. Gdy się zeszkli, podlewamy ją zimną wodą, a następnie dodajemy pokrojone w kostkę, obrane ze skórki pomidory. Po minucie podlewamy je czerwonym winem, po czym umieszczamy w naczyniu także wydrążoną i pokrojoną cukinię. Następnie dodajemy również pokrojoną w małą kostkę kalarepę. Mieszaninę solimy, wkrawamy zieloną paprykę i posypujemy danie lubczykiem. Po wymieszaniu zdejmujemy naczynie z ognia.

Leczo przygotowane jest w drugiej przemianie, oznacza to, że pozytywnie wpływa na jelito cienkie, serce i osierdzie oraz usprawnia przemianę materii, przyczyniając się do utraty zbędnych kilogramów.

Smacznego

Choć opierająca się na pięciu żywiołach metoda gotowania wywodzi się ze Starożytnych Chin, potrawy przygotowywane według jej zasad wcale nie muszą opierać się tylko na egzotycznych przepisach z dodatkiem ryżu i trudno dostępnych, importowanych towarów

Większość tradycyjnych polskich potraw opiera się na mięsie i wyrobach garmażeryjnych, a więc składnikach, których w kuchni pięciu przemian powinno być jak najmniej. Jedną z zasad tego sposobu odżywiania jest spożywanie trzech ciepłych posiłków dziennie, które w dziewięćdziesięciu procentach składać się będą z warzyw i owoców.

Takie ograniczenia wydają się być niemożliwe do wprowadzenia, jeśli chcemy spożywać klasyczne polskie dania, takie jak bigos, gołąbki, pierogi czy flaczki. Nie jest to jednak takie trudne w praktyce. W przypadku wymienionych powyżej potraw produkty pochodzenia zwierzęcego bez trudu zastąpić można chociażby proteiną sojową, czyniąc tradycjne dania wegetariańskimi i odpowiadającymi zasadom kuchni pięciu przemian. Jeśli jednak nie chcemy eliminować z naszego jadłospisu mięsa, możemy używać także i jego. Jest to oczywiście gorsza z dwóch możliwości, jednak nie jest ona wykluczona.

Aby więc tradycyjną, polską potrawę przyrządzić zgodnie z zasadami kuchni pięciu przemian, musimy po prostu standardowe składniki przyporządkować do poszczególnych przemian (odpowiednio: Drzewo – smak kwaśny, Ogień – gorzki, Ziemia – słodki, Metal – ostry, Woda – słony) i dodawać je do potrawy w określonej kolejności. Jeśli w konkretnym daniu brakuje składników przyporządkowanych do wszystkich pięciu przemian wystarczy, że delikatnie zmodyfikujemy przepis, dodając na przykład szczyptę jakiejś przyprawy.

Smak potrawy nie ulegnie w ten sposób zbyt wielkiej zmianie, za to spożycie przykładowego bigosu przyrządzonego w ten sposób w znacznym stopniu przyczyni się do poprawy naszego samopoczucia i stanu zdrowia.

Tradycyjna, wywodząca się ze Starożytności chińska metoda odżywiania według reguł przemian opiera się na teorii, iż wszystko w przyrodzie podlega transformacji i, by dostosować się do tego procesu, powinniśmy mieć go na uwadze także podczas przyrządzania posiłków

Kuchnia pięciu przemian, jak wynika z jej nazwy, opiera się na pięciu elementach. Sa to Drzewo, Ogień, Ziemia, Metal i Woda. Każdy z tych pierwiastków ma swoje ściśle określone miejsce w cyklu i porządku tego nie wolno zaburzyć. Podczas przyrządzania potraw według zasad pięciu przemian musimy więc pamiętać, by w pierwszej kolejności dodać składnik reprezentujący element Drzewa, następnie Ognia i tak dalej. Kiedy dodamy już produkt odpowiadający Wodzie, a uważamy, iż potrawa nie jest jeszcze gotowa, zaczynamy cykl od początku, wrzucając tym razem element Drzewa. Od tego, na którym pierwiastku zakończymy komponowanie potrawy zależy, w której przemianie będzie ona przyrządzona.

Element Drzewa odpowiada za smak kwaśny i znajdziemy go między innymi w orkiszu, botwince, cukini, poziomkach, jogurcie czy drożdżach.

Ogień charakteryzuje się smakiem gorzkim. Występuje w takich produktach, jak: kasza gryczana, sałata, wędzone śliwki czy piwo.

Ziemia występuje z kolei w składnikach o słodkim smaku, a więc w kukurydzy, awokado, bobie, bananach, jajkach oraz cynamonie.

Metal odnajdziemy w smakach ostrych: chili, czosnku, rzodkiewce czy też selerze naciowym.

Pierwiastek Wody manifestuje się w kuchni smakiem słonym. Odnaleźć go możemy w soli, rybach, serach oraz po prostu w wodzie mineralnej.

Słowa Heraklita z Efezu o tym, że wszystko płynie odnosiły się do nieustających zmian zachodzących w przyrodzie. Pogląd filozofa popierali także starożytni Chińczycy, tworząc teorię o pięciu następujących po sobie żywiołach, których zamknięty cykl odnaleźć można we wszystkich zjawiskach występujących we Wszechświecie

Po Drzewie, Ogniu, Ziemi i Metalu zawsze przychodzi czas na przemianę Wody, która jednak wcale nie kończy biegu wydarzeń, ponieważ to właśnie ona “karmi i odżywia” Drzewo, by cały proces mógł toczyć się w nieskończoność.

Cykl zmian zaobserwować możemy w różnych zjawiskach. Najbardziej widoczny jest on w porach roku. Tutaj pierwiastek Wody odnajdziemy w skutej lodem zimie. W życiu człowieka element Wody ujawnia się w ostatniej jego fazie, a więc starości i w końcu także śmierci, kiedy to jednostka ludzka poszczycić się może zdobytą podczas poprzednich lat głębią doświadczeń i mądrością.

U organizmów żywych ostatnia spośród przemian odgrywa ogromną rolę w usprawnianiu pracy nerek oraz pęcherza moczowego.

Gotowanie zgodnie z zasadami kuchni pięciu przemian opiera się na komponowaniu potraw z uwzględnieniem pierwiastków Drzewa, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody oraz dodawaniu składników do nich przypisanych właśnie w takiej kolejności. By dany posiłek został przygotowany w elemencie Wody, preparacje zakończyć musimy na dodaniu składnika odpowiadającego temu właśnie żywiołowi. Dania bazujące na Wodzie usprawniają pracę organów odpowiadających za sprawne wydalanie płynów z ciała. Energia zawarta w takich potrawach kieruje się w głąb organizmu, wzmacniając kości i przeciwdziałając zastojowi.

Produkty spożywcze przypisane do ostatniej spośród przemian charakteryzują się słonym smakiem. Do grupy tej należą między innymi oliwki, sery pleśniowe, ryby oraz po prostu sól. Ocenę, których składników powinniśmy używać w poszczególnych momentach preparowania jedzenia ułatwią nam tabele klasyfikujące produkty spożywcze. Odnaleźć je możemy w większości publikacji poświęconych gotowaniu według pięciu przemian.

Składająca się z określonych żywiołów kuchnia pięciu przemian na trzeciej pozycji w cyklu umieszcza Ziemię. Choć przypisany jest mu słodki smak, w potrawach nie reprezentują go wcale szczególnie kaloryczne składniki. W kuchni pięciu przemian zakazane jest bowiem używanie rafinowanego cukru. Dopuszczalne jest jedynie używanie jego trzcinowej odmiany

Opierający się na zasadzie nieustannej, cyklicznej zmiany system pięciu żywiołów umieszcza Ziemię na trzeciej pozycji systemu, po Ogniu i przed Metalem. Wraz z pozostałymi pierwiastkami, a więc Drzewem i Wodą, wszystkie te elementy odnaleźć można w przyrodzie, emocjach, cyklu życia człowieka, organach wewnętrznych organizmów żywych, a także w produktach spożywczych składających się na przyrządzane przez nas dania.

W otaczającym nas świecie pierwiastek Ziemi odnaleźć możemy w chińskiej porze roku zwanej Dojo (późne lato), będącej etapem przejściowym pomiędzy okresem przypadającym na wakacje a jesienią. W życiu człowieka trzeci element przemiany manifestuje się w wieku średnim, kiedy jednostka zaczyna osiągać stabilizację, jest nastawiona na dawanie czegoś od siebie i próbuje zapuszczać korzenie. W organizmie żywiołowi Ziemi podporządkowane są dwa narządy: żołądek oraz śledziona i to właśnie na nie pozytywnie wpływa spożywanie potraw przyrządzonych w oparciu o tę przemianę.

Wybierając składniki do potraw gotowanych według zasad tej starożytnej filozofii żywienia kierować powinniśmy się przede wszystkim ich smakiem. Choć ocena, do którego spośród pięciu z nich (kwaśnego, gorzkiego, słodkiego, ostrego i słonego) należy dany produkt nie jest łatwa i zależy w dużej mierze od indywidualnej wrażliwości znajdujących się na języku receptorów, teoretycy pięciu przemian ułatwiają zadanie niedoświadczonym adeptom tej sztuki poprzez sporządzanie przejrzystych tabel klasyfikujących składniki do poszczególnych grup.

By odnaleźć taki element potrawy, który odpowiadać będzie żywiołowi Ziemi, powinniśmy sięgnąć po produkt o słodkim smaku. Bez wątpienia będzie to więc na przykład marchewka, dynia czy mleko kokosowe, ale wśród składników z tej grupy smakowej znaleźć możemy także szpinak, pokrzywę oraz soki warzywne.

Czwarta przemiana symbolizuje zjawiska przyrody i składniki najsilniejsze, mające największy wpływ na otoczenie, a w kuchni na smak potraw. To ten spośród żywiołów, którego nie da się powstrzymać ani ukryć. Jego obecność zawsze będzie najbardziej wyraźna.

Według zasad teorii o pięciu przemianach świat oraz wszelkie zjawiska podlegają nieustannej, systematycznej transformacji. Nie dzieje się to jednak w sposób chaotyczny – wszystko ma swój porządek i określoną kolejność następowania. Światem rządzi pięć pierwiastków: Drzewo, Ogień, Ziemia, Metal i Woda, odpowiadające zarówno porom roku, jak i cyklom życia istot ludzkich czy ich organom wewnętrznym. Kuchnia pięciu przemian znajduje te elementy także w produktach spożywczych składających się na poszczególne potrawy. Jest to właśnie ta cecha, która odróżnia ten sposób odżywiania się od większości innych, którymi kuszą nas dietetycy i twórcy kolejnych jadłospisów mających zagwarantować nam długowieczność i zdrowie.

Czwarty spośród pierwiastków składających się na cykl pięciu przemian, Metal w przyrodzie znajduje swoje odzwierciedlenie w jesieni. Jeśli chodzi o życie człowieka, znajduje się on pod wpływem tego właśnie żywiołu, kiedy osiąga dojrzałość, wymuszającą na nim chłodny osąd sytuacji, stabilizację i równowagę. W organizmach zwierząt i ludzi pierwiastek ten determinuje pracę jelita grubego oraz płuca. Metal znajdziemy w tych produktach spożywczych, które charakteryzują się ostrym smakiem, a więc między innymi w czosnku, suszonym korzeniu imbiru, chili czy porze. Do czwartej przemiany zaklasyfikowane są jednak także składniki takie jak orzechy ziemne czy ryż, często więc do osądzania, jak komponować potrawy przydatne okazać się mogą tabele przypisujące poszczególne produkty do konkretnych przemian.

Potrawy przyrządzone w przemianie Metalu (a więc takie, których tworzenie zakończyliśmy na składniku o ostrym smaku) kierują energię ku górze i na zewnątrz, przeciwdziałając zastojowi i uwalniając szkodliwe substancje z organizmu.